Bel fıtığı, omurgayı oluşturan omurlar arasındaki kıkırdak disklerin yer değiştirerek hemen arka tarafında yer alan omurilik ve sinir köklerine doğru dışarı taşması ve sinir köklerine baskı yapmasıyla ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Tıbbi adıyla lomber disk hernisi olarak bilinen bu durum, bel ve bacaklara vuran ağrının en sık nedenlerinden biridir.
Bel Fıtığı Nedir?
Omurlar arasında yer alan diskler, hareket sırasında omurgaya esneklik ve destek sağlayan, omurga üzerindeki yükün dengeli şekilde dağılmasını ve aktarılmasını sağlayan yapılardır. Bu disklerin iç kısmında jel kıvamında bir madde (nükleus pulposus), dış kısmında ise sert bir kılıf (anulus fibrozus) bulunur. Dış tabaka zayıfladığında veya yırtıldığında iç kısım dışarı taşabilir. Bu taşan kısım, sinir köklerine baskı yaparak ağrıya ve bazı nörolojik belirtilere neden olur.
Bel fıtığı en sık L4 – L5 veya L5 – S1 seviyelerinde görülür. Uzun süreli oturma, ağır kaldırma, ani hareketler veya duruş bozuklukları riski artırabilir.
Bel Fıtığı Belirtileri
Bel fıtığı belirtileri, fıtığın büyüklüğüne ve sinir köküne yaptığı basıya göre değişir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Bel bölgesinde hareketle artan ağrı
- Kalçadan başlayarak, bacak veya ayağa yayılan ağrı (siyatik)
- Bacakta uyuşma, karıncalanma veya hissizlik
- Kas gücünde azalma
- Uzun süre oturmakta zorluk
- İleri vakalarda idrar veya dışkı kontrolünde güçlük
Ağrı genellikle tek taraflı olur ve öne eğilmekle şiddetlenebilir.
Bel Fıtığı Tanısı Nasıl Konur?
Tanı süreci hastanın öyküsü ve detaylı nörolojik muayenesi ile başlar. Muayenede kas gücü, duyu hissi ve refleksler değerlendirilir. Kesin tanı için manyetik rezonans görüntüleme (MR) en uygun yöntemdir. MR, bu disklerin durumunu, sinir basısını ve olası ek sorunları gösterir.
Kalp pili, bazı eski metalik implantlar gibi bazı durumlarda MR çekilememektedir. Bu hastalarda bilgisayarlı tomografi (BT) kullanılabilir.
Yine elektromiyografi (EMG) testleri de sinirlerin fonksiyonlarını değerlendirmek için ek bilgi sağlar.
Bel Fıtığı Tedavi Yöntemleri
Bel fıtığı tedavisi, hastalığın evresine ve semptomların şiddetine göre planlanır.
İlaç tedavisi, fizik tedavi gibi yöntemler konservatif tedaviler olarak nitelendirilir ve erken evre bel fıtıklarında genellikle yeterli olur. Kas gevşetici ilaçlar, ağrı kesiciler ve egzersiz programlarıyla şikayetler hafifletilebilir.
Dinlenme süreci sonrası, duruş eğitimi ve düzenli egzersiz programı omurga sağlığını korumada önemlidir.
Şikayetlerin düzelmemesi, giderek artması veya ani gelişen nöroloji sorunlar görülmesi halinde cerrahi tedavi gerekli olur. Temelde cerrahi tedavinin üç endikasyonu vardır: Kauda equina sendromu (ani gelişen bacaklarda tam güç kaybı, idrar ve dışkı kontrolü kaybı), ileri veya ilerleyici güç kaybı ve konservatif yöntemlerle düzelmeyen ağrı.
Cerrahi tedavi gereken olgularda en sık kullanılan ve en etkin yöntem, mikrocerrahi ile fıtıklaşan diskin çıkarılmasıdır (mikrodiskektomi). Burada sadece fıtıklaşan parçanın çıkarılması (sekestrektomi, fragmantektomi) veya bu parça ile beraber sağlığını kaybetmiş diskin de çıkarılması (diskektomi) gibi değişik tercihler söz konusu olur. Bu tercih hastanın yaşı, çalıştığı iş, muayene bulguları ve MR bulguları gibi pek çok faktöre bağlı olarak farklılık gösterebilir.
Bel Fıtığı Ameliyatı Sonrası ve Takip Süreci
Bu işlem, küçük bir kesiyle yapılır ve çoğu zaman hasta aynı gün veya ertesi gün hastaneden taburcu edilir. Hastalar oldukça kısa sürelerde günlük yaşamlarına dönebilirler.
Cerrahi sonrası dönemde nekahat dönemini takiben hastalara fizik tedavi ve egzersiz programları önerilir. Düzenli kontroller, hem iyileşme sürecinin hem de omurga sağlığının korunması açısından önemlidir. Doğru postür ve kas güçlendirme egzersizleri, tekrar fıtık oluşumunun önlenmesine yardımcı olur.
Bel Fıtığı için Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Bel ağrısı bacaklara yayılıyor, uyuşma veya güçsüzlük eşlik ediyorsa bir beyin ve sinir cerrahına başvurulmalıdır. Erken tanı ve tedavi, sinir hasarının kalıcı hale gelmesini önlemekte kritik rol oynar.
